Wat is politieke polarisatie?

Polarisatie is een proces dat leidt tot het ontstaan van “polen”. Dergelijke processen komen voor in de natuurkunde, bijvoorbeeld mij het magnetisme, maar in deze website zullen we ons bezighouden met het ontstaan van “polen” in de samenleving. Deze polen zijn dan tegengestelde opvattingen of elkaar bestrijdende groepen mensen. De vragen die we willen beantwoorden zijn: (1) welke krachten bewerkstelligen het ontstaan van dergelijke polen en (2) in welk opzichten zijn dergelijke polen aan elkaar “tegengesteld”.

Polarisatie komt in meerdere vakwetenschappen voor. Vier belangrijke zijn de volgende.

1.  Polarisatie in de politiek. Deze vorm van polarisatie is het onderwerp van deze rubriek. Het gaat hier om polarisatie tussen bestaande, zelfstandige groepen, partijen of politieke stromingen. 

2. Groepspolarisatie in de sociale psychologie. Hier gaat het om het verschijnsel dat binnen een bepaalde afgebakende groep, bijvoorbeeld een vergadering, twee elkaar bestrijdende subgroepen kunnen ontstaan. De voorzitter heeft dan de taak de communicatie in goede banen te leiden. Deze vorm van polarisatie wordt in de handboeken over sociologie en groepsdynamica uitvoerig besproken. Maar voor de bestudering van de polarisatie in de politiek heb je daar helaas niet veel aan. 

3. Polarisatie in de geschiedenis. Hier spreekt men gewoonlijk van “reactie”. Men zegt dan bijvoorbeeld: “De Romantiek was een reactie op de Verlichting” of: “De Franse Revolutie was een reactie op het absolutisme van Lodewijk XIV”.  Het gaat hier dus om polarisatie tussen historische perioden. Deze komen nader ter sprake in de rubriek “Reacties in de geschiedenis”.

4. Polarisatie tussen vijandige landen of culturen. Hier gaat het om het probleem van oorlog en vrede en de wijze waarop vijanden op elkaar inwerken. Dit wordt besproken in de rubriek “Oorlogsmechanismen”.